Η Σύρος των λαών και των πολιτισμών

Πελασγοί, Φοίνικες, Σαρακηνοί, Βενετσιάνοι, Γάλλοι, Τούρκοι, Χιώτες, Μικρασιάτες!

 

ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Σύρος ή Σύρα βρίσκεται στην καρδιά του Αιγαίου, αντίκρυ από τη Δήλο, την Τήνο και τη Μύκονο και είναι σταυροδρόμι ανθρώπων και πολιτισμών από Ανατολή και Δύση.

Σημάδια ανθρώπινης  δραστηριότητας βρίσκουμε στη Χαλανδριάνη και στο Καστρί, στο βόρειο τμήμα της Σύρου, από την προϊστορία.  

Την αναφέρει ο Όμηρος στην Οδύσσεια, κατοικήθηκε από Πελασγούς και Φοίνικες, κουρσεύτηκε από Σαρακηνούς και Βενετσιάνους, αγαπήθηκε από Γάλλους και Τούρκους, κτίστηκε από Χιώτες και Μικρασιάτες.

Άκμασε κατά τους ελληνιστικούς και κυρίως τους Ρωμαϊκούς χρόνους και παράκμασε κατά τους Βυζαντινούς. 

Κατά την διάρκεια της επανάστασης  του 1821 το νησί τέθηκε υπό γαλλική προστασία με αποτέλεσμα να εγκατασταθούν σε αυτό πρόσφυγες από διάφορες επαναστατημένες περιοχές.

Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα μετά το 1826, όταν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τα Ψαρά, τη Χίο, την Κρήτη και τη Μικρά Ασία.  Έγινε το πρώτο εμπορικό λιμάνι  της Ελλάδας, βιομηχανικό και πολιτιστικό κέντρο του νέου ελληνικού κράτους με 50 περίπου εργοστάσια διαφόρων ειδικοτήτων, όπως βυρσοδεψείας, σιδηρουργείας, ξυλουργείας, τυποβαφίας, τυπογραφείας, ναυπηγείο, σαπωνοποιεία, μύλοι, υαλουργείας, νηματουργείας, σχοινοποιείας, χρωματουργείας, λουκουμοποιείας , μολυβδοσκαγίων, αμύλου.

Σήμερα

η Ερμούπολη είναι διοικητική πρωτεύουσα  και κόμβος των Κυκλάδων προικισμένη με υπέροχα αρχιτεκτονικά μνημεία, νεοκλασσικά μέγαρα και αρχοντικά,μεγαλοπρεπείς εκκλησίες και παλαιά βιομηχανικά συγκροτήματα που δείχνουν την αίγλη του παρελθόντος.

έχει

* εξαιρετικό οδικό δίκτυο και ακτοπλοϊκό, λόγω του μεγάλου, ασφαλούς λιμανιού της και τη κοντινή απόσταση από το λιμάνι του Πειραιά.

*  Αεροδρόμιο, Νοσοκομείο, Πανεπιστήμιο, Θέατρο, Κινηματογράφο, Δημοτική Βιβλιοθήκη, Δημοτική Μουσική, Αρχαιολογικό, Βιομηχανικό Μουσείο-Κέντρο Τεχνικού Πολιτισμού, Μουσείο Αντιγράφων Κυκλαδικής Τέχνης,

Λαογραφικό, Ιστορικό Αρχείο, Μάρκου Βαμβακάρη, Παραδοσιακών Επαγγελμάτων

* Ναυτικούς και αθλητικούς ομίλους ομάδες βόλευ, μπάσκετ, ποδοσφαίρου, δημοτική πισίνα, τουρνούα τένις, σκακιού, πολεμικών τεχνών, για μηχανές και  αυτοκίνητα, κέντρο ιππασίας, χορού, με τοπικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, τοπικές εφημερίδες και περιοδικά

* Φεστιβάλ Αιγαίου, animaSyros, Κουκλοθέατρου, Θεάτρου, Φεστιβάλ Κιθάρας, Όπερας, Διεθνές Φεστιβάλ Κλασσικής μουσικής, 

* Πινακοθήκη, αίθουσα τέχνης και εκθεσιακούς χώρους που φιλοξενούνται σημαντικές εικαστικές εκδηλώσεις

Ένα νησί ζωντανό χειμώνα-καλοκαίρι !

 

ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ-ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Δύο λόφοι, της  Ανάστασης για τους Ορθόδοξους Βρονταδιώτες της Χίου και ο Σαν Τζώρτζης για τους Καθολικούς 

Δύο πόλεις ή φτωχή Άνω Σύρος και η Ερμούπολη, κάτω, με τα πλούσια νεοκλασσικά,

πρωτεύουσα της Ελλάδας δύο χρόνια μετά τον ερχομό του βαυαρού Βασιλιά Όθωνα.

Δύο κοινωνικές τάξεις, η πρώτη αστική τάξη της νεότερης Ελλάδας και το πρώτο συνδικάτο εργατών

Εδώ γεννήθηκε ο Βαμβακάρης και έμαθε γράμματα ο Βενιζέλος.

Εδώ χόρευαν καντρίλιες και ζεϊμπέκικο,

Εδώ έκαναν soirees και après-midis οι αστές και μαζώξεις οι μάστορες.

Αλλά και πολλές πρωτιές:

Το πρώτο Γυμνάσιο, το πρώτο ναυπηγείο, το πρώτο εμπορικό λιμάνι της Ελλάδας, 

οι πρώτες βιομηχανίες,  η πρώτη απεργία, το πρώτο ηλεκτρικό αυτοκίνητο ! 

Δύο κόσμοι, δύο δόγματα, ένα νησί!

 

Η Σύρος των γεύσεων

 

ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ - ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ

 το πρώτο βιβλίο που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα ήταν με θέμα τη νεοελληνική μαγειρική και τυπώθηκε στην Ερμούπολη το 1828 με τίτλο ‘‘ Η Μαγειρική μεταφρασθείσα εκ του ιταλικού. Εν Σύρα 1828’’

Η ‘’Μαγειρική‘’ αυτή περείχε εκατό συνταγές αλλά και τρόπους μαγειρέματος από την Αγγλία, Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία.

Την υιοθέτησε η αστική τάξη της Ερμούπολης, Χιώτες καραβοκύρηδες και έμποροι από τη Σμύρνη, που σε συνδυασμό με τη δυνατότητα τους να προμηθεύονται τα αγαθά που κυκλοφορούσαν στις διεθνείς αγορές, επιβεβαίωσε και γαστρονομικά την υπεροχή της. Ήταν σύμβολο κοινωνικής ανόδου και γοήτρου.

 Οι πρόσφυγες έφεραν προϊόντα από τα μέρη της καταγωγής τους και τα ταξίδια τους.

Οι Χιώτες και οι Μικρασιάτες έφεραν μυρωδάτα λουκούμια, τραγανές χαλβαδόπιττες, άνθη της λεμονιάς και φιστίκια σε γλυκά του κουταλιού, ζαμπόν, κρέμες βοδένο με βισάντο και bouchees de dame.

Οι μοναχοί Καπουτσίνοι έφεραν δώρο τα φαραόσυκα και τα ζουμερά μπαρμπαρόσυκα.

Οι Σμυρνιοί τα μπαχάρια της Ανατολής και τις γλυκές σάλτσες σε όσπρια, λαχανικά και ψάρια.

Οι ντόπιοι Φραγκοσυριανοί χρησιμοποιούσαν τα προϊόντα της Σύρου, έβαζαν στην κατσαρόλα χοιρινό με κυδώνια, έψηναν γεμιστά με ρύζι, κουκουνάρια και μαύρες σταφίδες, βραστό κρέας καρυκευμένο με ζαχαρωμένες λιαστές ντομάτες, μπακαλιάρο πλακύ με ξερό κρεμμύδι, σέσκουλο, σκόρδο, ντομάτα και μαύρες σταφίδες και άσπρη μελωμένη φασολάδα με καρότο, σέλινο.

Στα χοιροσφάγια, έβραζαν το αίμα του χοίρου με ψιλοκομμένο κρεμμύδι και κουρεντί (μαύρη σταφίδα) και το έβαζαν στο τηγάνι, με δυόσμο και μπαχαρικά για να φτιάξουν αιματιές.

Δύο κόσμοι, δύο κοινωνίες, δύο μαγειρικές, ένα νησί!

 

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΣΥΡΟΥ

Τυρί Σαν Μιχάλη, η πικάντικη «παρμεζάνα» της Σύρου 

Σκληρό, υποκίτρινο και ιδιαίτερα γευστικό τυρί που παράγεται αποκλειστικά στη Σύρο από αγελαδινό γάλα.

Το Σαν Μιχάλη είναι τυρί Π.Ο.Π. (Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης)από το 1996, και πήρε το όνομά του από την Καθολική εκκλησία στο ορεινό χωριό όπου παρασκευαζόταν παλιά.

Ωριμάζει για τουλάχιστον 3-4 μήνες και έχει πλούσια, πικάντικη γεύση. Είναι εξαιρετικό επιτραπέζιο τυρί, ενώ χρησιμοποιείται ως τριμμένο αλλά και για μαγείρεμα (μέσα σε πίτες ή τηγανητό σε σαγανάκι).

 

Τυρί Σαν Τζώρτζη

Παράγεται αποκλειστικά στη Σύρο και είναι  από αποβουτυρωμένο αγελαδινό γάλα. 

 

Κοπανιστή

Ένα από τα πιο διάσημα τυριά στην Ελλάδα, η κοπανιστή είναι ένα μαλακό τυρί με έντονη πιπεράτη, καυτερή γεύση.

Ο τρόπος παρασκευής παρουσιάζει διαφορές από νησί σε νησί, αλλά, κατά βάση, η κοπανιστή φτιάχνεται από αγελαδινό, πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα και φυσική πυτιά, στραγγίζει σε τσαντίλες και ωριμάζει σε πήλινα δοχεία ή μικρά βαρέλια για μήνες. Κατά την ωρίμανση, προστίθεται κι άλλο τυρί και το μείγμα ζυμώνεται περαιτέρω.

 

Λούζα

Εξαιρετικός μεζές από κόντρα φιλέτο χοιρινού. Αλατίζεται για 24 ώρες, πλένετε και μαρινάρετε σε κόκκινο κρασί με

μπαχάρι, κανέλλα, πιπέρι, γαρύφαλλα. Τοποθετείται μέσα σε φυσικό έντερο, αφού πιεστεί για να αποκτήσει το επίπεδο σχήμα του, και κρεμιέται στον αέρα να στεγνώσει και να ωριμάσει για 40 ημέρες.

 

Λουκάνικα

Βασικό τους συστατικό είναι το χοιρινό κρέας και ο μάραθος (ή φινόκιο/μαραθόριζα) που έχει πολύ χαρακτηριστικό άρωμα.  

Εκτός από τα λουκάνικα με την «μαραθιά», υπάρχουν και αυτά με το σκόρδο, που είναι πικάντικα.

Λουκούμια το σήμα κατατεθέν του νησιού 

η τέχνη τους έφτασε στη Σύρο μαζί με τους Χιώτες πρόσφυγες το 1822, που έφεραν μαζί τους την τέχνη του λουκουμιού που με την σειρά τους είχαν μάθει από τους Οθωμανούς ζαχαροπλάστες. Η λέξη λουκούμι προέρχεται από την αντίστοιχη τουρκική λέξη lokum και αναφέρεται σε ένα απλό γλύκισμα από ζάχαρη και άμυλο. Η πρώτη επίσημη σφραγίδα λουκουμοποιίου στη Σύρο εμφανίεται το 1837, ενώ από τα πρώτα χρόνια μέχρι τις μέρες μας, το λουκούμι παρασκευάζεται με τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο. Τα πρώτα λουκούμια φτιάχτηκαν από τους Χιώτες όπως ο Σταματελάτος, ο Πάσσαρης και ο Δεναξάς μάλιστα με μαύρη ακατέργαστη ζάχαρη. Λέγεται μάλιστα ότι το στοιχείο που έκανε ασυναγώνιστο το συριανό λουκούμι είναι το υφάλμυρο νερό του νησιού.

 

Χαλβαδόπιτα

Μαζί με το λουκούμι είναι το σήμα κατατεθέν του νησιού, το δεύτερο δημοφιλέστερο παραδοσιακό τοπικό προϊόν στο νησί.  

Η χαλβαδόπιτα φτιάχτηκε για πρώτη φορά το 1840.

Παρασκευάζεται από μέλι, ζάχαρη, γλυκόζη, ασπράδι αυγών, βανίλια και αμύγδαλα. 

Aνακατεύουν όλα τα προϊόντα ώσπου γίνονται ένα παχύρευστο άσπρο μείγμα, το κόβουν σε μικρά κομματάκια με το χέρι και τοποθετούν το καθένα ανάμεσα από δύο «όστιες», όπως λέγονται τα δύο κομμάτια βάφλας που γίνονται από

ζάχαρη, γλυκόζη, άρωμα βανίλιας, μέλι, ασπράδια αυγών και ολόκληρα καβουρντισμένα αμύγδαλα. 

  

Παστελαριές

Αποξηραμένα σύκα με καρύδι, σουσάμι, κανέλα και φύλλα δάφνης. Μαζεύονται από κάτω όταν έχουν ωριμάσει και πέσει από το δέντρο. Πλένονται καλά, τα ανοίγουνε στη μέση, τα τοποθετούνε σε ταψιά και τα αφήνουνε στον ήλιο για δύο εβδομάδες μέχρι να ξεραθούν.  Στη συνέχεια γεμίζονται με καρύδια, σουσάμι και ψήνονται στο φούρνο για 20 λεπτά στους 100 βαθμούς. Συντηρούνται όλο το χειμώνα και είναι πεντανόστιμα και υγιεινά !

Αμυγδαλωτά

Μία από τις καλύτερες, μεθυστικές λιχουδιές είναι τα αμυγδαλωτά. Το σχήμα όπως και τα αρώματά τους, διαφέρουν από τόπο σε τόπο. Εν γένει τα αμυγδαλωτά φτιάχνονται από ασπρισμένα αλεσμένα αμύγδαλα ή από αμυγδαλόπαστα, μαρέγκα, και μερικές φορές και σιμιγδάλι. Έχουν σχήματα σαν αχλάδια, μικρά λοφάκια, μπαλάκια, μισοφέγγαρα κ.λπ. και πασπαλίζονται με άχνη ζάχαρη. 

 

Μάραθος

Αρωματικό χόρτο του νησιού, ψιλόλιγνο με κίτρινα λουλουδάκια. Όπως όλα τα βότανα έτσι και ο μάραθος έχει τις ρίζες του στα βάθη της αρχαιότητας όπου το χρησιμοποιούσαν ως θεραπευτικό και το θεωρούσαν σύμβολο της επιτυχίας. Ισχυρό αντίδοτο για τις δηλητηριάσεις από τσιμπήματα φιδιών και σκορπιών καθώς και για τα δηλητηριώδη μανιτάρια.

Η συριανή κουζίνα χρησιμοποιεί τόσο τα φύλλα του όσο και τους πολύ αρωματικούς σπόρους.

Τον χρησιμοποιούν για να φτιάξουν μαραθόπιτα, λουκάνικο χοιρινό, αρωματικές σουπιές και στις πράσινες σπαστές ελιές.

Χρησιμοποιείται επίσης σαν αρωματικό για κρέατα και ψάρια. Έχει έντονη τονωτική και αντισηπτική δράση και επειδή ο σπόρος του περιέχει αιθέριο έλαιο καταπολεμά την κακοσμία του στόματος και θεωρείται ότι η χρήση του σε φαγητά και ροφήματα αυξάνει την ερωτική επιθυμία. Μεταγενέστερες έρευνες προτείνουν τον μαραθόσπορο ως εξαιρετικό λιποδιαλυτικό.

 

Κρίταμο

Το κρίταμο το βρίσκουμε πάνω στα βράχια, δίπλα στη θάλασσα, στα ακρογιάλια. Χρησιμοποιείται σε όλες τις σαλάτες. Ταιριάζει πολύ με την ντομάτα και ιδιαίτερα με τη βραστή πατάτα, αλλά και σκέτο σαν μεζεδάκι είναι εξαιρετικό. Γίνετε τουρσί και μπορεί να το απολαύσει κανείς όλο το χρόνο

 

Κάππαρη

Φυτρώνει σε δύσκολα σημεία,  πρέπει να κοουραστείς για να τη μαζέψεις, όπως σε απότομα βράχια κοντά στη θάλασσα. Είναι θάμνος με μικρά αγκάθια και βλαστούς που διακλαδίζονται και απλώνονται στο έδαφος. Τα άνθη της είναι μεγάλα και έχουν χρώμα λευκό. Μαζεύονται πριν ανοίξουν και τοποθετούνται σε αλατισμένο νερό με ξύδι (τουρσί) αποτελώντας τη γνωστή κάππαρη.

Χρησιμοποιείται ως καρύκευμα σε διάφορες σαλάτες, σε ποικιλία από τουρσιά και σε σάλτσες.

Η γεύση της είναι πικάντικη και ελαφρώς καυτερή. Ο φλοιός τής ρίζας χρησιμοποιείται στη θεραπεία διαφόρων παθήσεων όπως αρθρίτιδες, ρευματισμοί και πονόδοντοι.